Yedek parça stok yönetimi, rafta duran her parçanın adedini, maliyetini ve devir hızını bilmek demektir. Motosiklet atölyesinde stoğun iki maliyeti var: rafta yatan para ve tam gerektiğinde bulunmayan parça yüzünden bekleyen iş. İyi stok yönetimi ikisini birden düşürür.
Ölü stok nedir, nasıl anlaşılır?
Ölü stok, son 12 ayda hiç hareket görmemiş parçadır. Rafta durur, yer kaplar, parası yatar ve çoğu zaman modeli eskidiği için bir daha da satılmaz.
Anlamanın yolu tek: her parça için son çıkış tarihi. Bu bilgi yoksa ölü stoğu göremezsin, çünkü raf doluyken her şey normal görünür.
Basit bir sınıflandırma yeter:
| Sınıf | Son 12 ayda | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Hızlı | 12+ çıkış | Kritik seviyeyi yükselt, hiç bitmesin |
| Normal | 3–11 çıkış | Mevcut seviyeyi koru |
| Yavaş | 1–2 çıkış | Sipariş verme, eldekini erit |
| Ölü | 0 çıkış | İndirimle çıkar ya da iade et |
Bu tabloyu çıkarmak için iş emirlerinin parça satırlarına ihtiyacın var. İş emrine parça yazılmıyorsa stok verisi de oluşmaz.
Kritik seviye nasıl belirlenir?
Kritik seviye, "bu adede düşünce sipariş ver" eşiğidir. Hesabı basit:
Kritik seviye = (günlük ortalama tüketim × tedarik süresi) + emniyet payı
Örnek: Ayda 30 adet gidiyorsa günlük tüketim 1. Tedarikçi 5 günde getiriyorsa 5 adet. Emniyet payı olarak 3 gün eklersen kritik seviye 8.
Emniyet payını tedarikçinin güvenilirliğine göre ayarla. Zamanında getirmeyen tedarikçi için pay büyür — bu, o tedarikçinin sana gizli maliyeti.
Motosiklete özgü kalemler
Motosiklet stoğu otomobilden iki yerde ayrılır:
Set hâlinde giden parçalar. Zincir-dişli seti üç parçadır ve üçü birlikte değişir. Tek tek stoklarsan biri bitince set satamazsın. Set olarak stokla.
Mevsime bağlı hareket. Lastik, balata ve akü baharda hareketlenir, kışın durur. Yıllık ortalamaya göre sipariş verirsen ilkbaharda parçasız kalırsın. Son üç yılın aynı ayına bak, yıllık ortalamaya değil.
Parça bazlı kârlılık
Stok yalnızca adet değil, marj meselesi. Her parça satırında iki fiyat olmalı: alış ve satış. Alış fiyatı yoksa kârı hesaplayamazsın.
Marjı düşünürken cirodan değil, devir hızı × marj çarpımından bak:
- Ayda 40 adet giden, adedinde ₺50 kazandığın parça: ₺2.000
- Ayda 2 adet giden, adedinde ₺400 kazandığın parça: ₺800
İkincisi kulağa kârlı gelir ama birincisi iki buçuk kat para getiriyor. Kârlılık yazısında bu hesabı atölyenin tamamı için yaptık.
Sayım
Yılda bir kez tam sayım yeterli değil. İki yöntemi birleştir:
Dönemsel sayım. Hızlı hareket eden 20–30 kalemi ayda bir say. Yarım saat sürer, hatanın çoğunu yakalar.
Yıllık tam sayım. Yılda bir, tercihen işin durgun olduğu dönemde.
Sayımda çıkan fark tesadüf değil, sızıntının işaretidir: iş emrine yazılmadan takılan parça, kaydedilmeyen iade ya da yanlış giriş. Farkı düzeltip geçme, nereden çıktığını bul.
Sistem ne yapmalı?
Bir servis programının stok tarafında dört işi yapması gerekir:
- İş emrinden otomatik düşme. Usta parçayı yazınca stok azalsın. Elle düşürme adımı varsa kimse yapmaz.
- Kritik seviye alarmı. Eşiğe inince uyarsın.
- Hareket geçmişi. Her giriş-çıkış kim, ne zaman, hangi iş emrinde.
- Alış-satış fiyatı. Marj hesabı için ikisi de.
Dördü yoksa stok kaydı bir Excel dosyasından fazlası olmaz — Excel'in tıkandığı yeri ayrı yazdık.
Ridebase Garage'da parça iş emrinden otomatik düşüyor, kritik seviyede alarm veriyor ve 131 marka ile 10.000+ model için parça eşleştirme yapıyor. Ayrıntısı servis programı sayfasında.