Servis kârlılığı, bir işten elde edilen gelirden o işe giden parça maliyeti, işçilik ve payına düşen sabit gideri çıkararak hesaplanır. Ciro kâr değildir: ayda ₺300.000 ciro yapan bir atölye, hesabı tutmuyorsa zarar ediyor olabilir.
Bu yazıda saatlik işçilik ücretini, parça marjını, usta primini ve başabaş noktasını örnek rakamlarla hesaplıyoruz. Rakamlar temsilî — kendi giderlerinle aynı tabloyu doldur.
Önce sabit giderler
Aylık sabit giderini bilmeden hiçbir fiyat hesaplayamazsın. Örnek bir atölye:
| Kalem | Aylık |
|---|---|
| Kira | ₺25.000 |
| Ustalar (2 kişi, brüt) | ₺90.000 |
| Elektrik, su, doğalgaz | ₺8.000 |
| Muhasebe, yazılım, telefon | ₺5.000 |
| Sarf malzeme (temizlik, bez, sprey) | ₺4.000 |
| Diğer (vergi, sigorta, bakım) | ₺8.000 |
| Toplam | ₺140.000 |
Bu ₺140.000, hiç iş almasan da ödeyeceğin para.
Saatlik işçilik ücreti
Saatlik ücreti "piyasa ne veriyorsa" diye belirlemek en yaygın hata. Hesabı şöyle:
İki usta, ayda 22 gün, günde 8 saat = 352 saat teorik kapasite. Ama hiçbir atölye kapasitesinin tamamını satamaz: bekleme, parça arama, müşteriyle konuşma, temizlik. Gerçekçi doluluk %65.
Satılabilir saat: 352 × 0,65 = 229 saat
Yalnızca işçilikle sabit gideri karşılamak istersen:
₺140.000 ÷ 229 = saat başına ₺611
Bu, kâr değil başabaş rakamı. %25 kâr istiyorsan saatlik ücret ₺764 olmalı. Bunun altına inen her saat, farkı parça marjından kapatmak zorunda.
Parça marjı
Parçada iki fiyat var: alış ve satış. Marj yüzdesi genelde %20–40 arası.
Ama asıl bakılacak şey yüzde değil, devir hızı × marj:
- Ayda 40 adet giden, adedinde ₺50 kazandığın balata: ₺2.000
- Ayda 2 adet giden, adedinde ₺400 kazandığın egzoz: ₺800
Yüksek marjlı yavaş parça, düşük marjlı hızlı parçadan az kazandırıyor — üstelik rafta parası daha uzun yatıyor. Stok yazısında bu hesabı ayrıntılandırdık.
Bir iş emrinin kârı
Örnek: 20.000 km bakımı.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Müşteriye kesilen fatura | ₺4.200 |
| Parça alış maliyeti | −₺1.500 |
| İşçilik (2,5 saat × ₺611 maliyet) | −₺1.528 |
| Brüt kâr | ₺1.172 |
| Usta primi (%10 işçilik üzerinden) | −₺153 |
| Net kâr | ₺1.019 |
İş başına ₺1.019 net. Sabit gideri karşılamak için ayda kaç böyle iş gerekir?
₺140.000 ÷ ₺1.019 ≈ 137 iş
Bu, başabaş noktası. 137'nin altındaki her ay zarar, üstündeki her iş net kâr.
Usta primi nasıl kurulur?
Üç yaygın model:
İşçilik üzerinden yüzde. En yaygın ve en adil. Usta hızlandıkça kazanır, parça satışına yönelmez.
Ciro üzerinden yüzde. Sakıncalı: usta pahalı parça takmaya yönelir, çünkü primi parçadan da alır.
İş adedi başına sabit. Kısa işleri teşvik eder, uzun ve zor işlerden kaçındırır.
Pratikte işçilik üzerinden %8–15 arası çalışır. Primi hesaplayabilmek için her iş emrinde süre ve usta alanının dolu olması gerekir — iş emri yazısında bu iki alanı zorunlu saymamızın sebebi bu.
Kârı en çok ne artırır?
Üç kaldıraç var, etkileri çok farklı:
Doluluk oranı. %65'ten %75'e çıkmak satılabilir saati 229'dan 264'e taşır. Aynı sabit giderle 35 saat fazla satarsın: aylık yaklaşık ₺21.000 ek gelir. Tek kuruş yatırım gerektirmez, yalnızca bekleyen iş sayısını düşürmeyi gerektirir.
Geri gelen müşteri. Bakım hatırlatması ayda 10 ek iş getirirse ₺10.190 net kâr demek. Maliyeti birkaç yüz liralık mesaj ücreti.
Fiyat artışı. Saatlik ücreti %10 artırmak en hızlı etkiyi verir ama müşteri kaybı riski taşır. Önce diğer ikisini dene.
Ölçmeden yönetilmez
Bu yazıdaki hesapların hepsi tek bir şarta bağlı: her iş emrinde parça alış fiyatının, sürenin ve ustanın kayıtlı olması. Defterde bu veriler ya yok ya da toplanamaz durumda — Excel'den geçiş yazısında bunun neden böyle olduğunu anlattık.
Ridebase Garage iş emri bazlı maliyet, parça marjı ve usta primini aynı panelde tutuyor; ay sonu raporu elle hesaplanmıyor. Ayrıntısı servis programı sayfasında.